Bir bilgisayara ne yapacağını nasıl söylersin?

Bir program, bilgisayarın uygulayacağı komutlardan oluşur. Örneğin bir alışveriş uygulamasında ürün fiyatlarını toplamak, sonucu göstermek ve siparişi kaydetmek için komutlar yazarsın.

C# (okunuşu “si şarp”), bu komutları yazmak için kullanabileceğin bir programlama dilidir. Dilin sözcükleri ve kuralları vardır; bu kurallara uygun yazarak uygulamanın ne yapacağını tarif edersin.

C# ile neler yapılabilir?

Bu alanların her biri farklı araçlar gerektirir. Biz önce ortak temeli öğreneceğiz: verileri saklamak, karar vermek ve işlemleri sırayla yürütmek.

C# ve .NET aynı şey mi?

C#, kodu yazdığın dildir. .NET ise uygulama geliştirmek ve çalıştırmak için kullanılan platformdur. .NET; çalıştırma ortamını, hazır kütüphaneleri ve geliştirme araçlarını kapsar.

Örneğin bir metni konsola yazdırmak için tüm çıktı işlemlerini sıfırdan kurmazsın. .NET'in hazır Console.WriteLine metodunu kullanırsın. “Metot” sözcüğünü şimdilik belirli bir işi yapan hazır işlem olarak düşünebilirsin.

İlk örneği birlikte okuyalım

Aşağıdaki iki satır, bir konsol uygulamasında mesaj gösterir. Şimdilik kurulum yapmana gerek yok; amacı kod ile çıktı arasındaki ilişkiyi görmek.

Console.WriteLine("Merhaba PixcellCoder!");
Console.WriteLine("Bugün C# öğreniyorum.");

Console

Konsolun girdi ve çıktı işlemleriyle ilgili hazır sınıftır.

WriteLine(...)

Verilen değeri konsola yazar, ardından yeni satıra geçer. İki çağrının çıktısı bu yüzden alt alta görünür.

"Merhaba PixcellCoder!"

Çift tırnaklar arasındaki bölüm bir metindir. Tırnaklar, metnin nerede başlayıp bittiğini belirtir; çıktıda görünmez.

;

Bu örnekte her komutun bittiğini belirtir.

Şimdi sen düşün

Merhaba Dünya!
Bugün C# öğreniyorum.

Bilgini kontrol et

Üç soruyu yanıtla. Cevaplarını kontrol ettiğinde her sorunun açıklamasını göreceksin.

1. Doğru aracı kur: .NET SDK

Bir önceki derste C#'ın dil, .NET'in platform olduğunu öğrendik. Şimdi geliştirme için gerekli paketi kullanacağız: .NET SDK. SDK; projeyi oluşturma ve derleme araçlarını içerir. Runtime ise uygulamayı çalıştırmak için gereken ortamdır; SDK paketinde bu ortam da bulunur.

1. Microsoft'un .NET indirme sayfasını aç ↗
2. İşletim sistemine ve işlemci mimarine uygun SDK paketini seç. İlk öğrenme ortamın için LTS etiketli kararlı sürümü kullanabilirsin.
3. Kurulumu tamamladıktan sonra terminali kapatıp yeniden aç. Windows'ta Başlat menüsünde PowerShell veya Terminal arayabilirsin.

SDK'nin görülebildiğini kontrol etmek için şu komutu yaz:

dotnet --list-sdks

Sürüm numarası ve kurulum yolunu içeren en az bir satır görmelisin. Numara, kurduğun sürüme göre değişir. Hiç SDK listelenmiyorsa aşağıdaki hata çözümlerine bak.

macOS ve Linux'ta da dersin terminal komutları aynıdır. SDK kurulum adımları işletim sistemine göre değişir; Microsoft indirme sayfasındaki ilgili yönergeleri izle.

2. İlk projeni oluştur

Bilgisayarında çalışmalarına ayırdığın bir klasör aç. Windows'ta bu klasörün Dosya Gezgini adres çubuğuna powershell yazıp Enter'a basarak terminali o klasörde açabilirsin.

Aşağıdaki komutları birer birer uygula. Her komuttan sonra Enter'a bas ve işlemin bitmesini bekle. Yeni proje için IlkUygulamam adında henüz kullanmadığın bir klasör adı seçiyoruz.

dotnet new console --name IlkUygulamam --output IlkUygulamam

new console bir konsol projesi oluşturur. --name proje adını, --output dosyaların yazılacağı klasörü belirtir.

cd IlkUygulamam

cd, terminalin çalıştığı klasörü değiştirir. Artık projenin içindesin.

dotnet run

Bu çıktı varsayılan C# konsol şablonundaki mesajdır. Terminalde ek bilgilendirme satırları da görebilirsin. dotnet run, projeyi derleyip çalıştırır; gerektiğinde bağımlılıkları geri yükler.

Oluşan dosyaları tanı

Program.cs

Bu küçük uygulamada yazacağımız C# komutlarını barındırır.

IlkUygulamam.csproj

Projenin hedef platformu gibi ayarlarını tutar. Şimdilik değiştirmene gerek yok.

bin / obj

Derleme sırasında oluşan dosyaları içerir. Dersin kodunu bu klasörlerde düzenlemeyeceğiz.

3. Mesajı kendin yaz

IlkUygulamam klasöründeki Program.cs dosyasını bir metin düzenleyicide aç. Var olan kodu aşağıdakiyle değiştir ve dosyayı aynı adla kaydet. Yeni bir Program.cs.txt dosyası oluşturmamaya dikkat et.

Console.WriteLine("Merhaba PixcellCoder!");
Console.WriteLine("İlk uygulamamı çalıştırdım.");
Console.WriteLine(2 + 3);

Dosyayı kaydettikten sonra proje klasöründeki terminale dön ve yeniden dotnet run yaz. İlk iki satır metin gösterir. Üçüncü satırda ise 2 + 3 çift tırnak içinde olmadığı için toplama işlemi yapılır.

Console.WriteLine("Benim adım Deniz.");
Console.WriteLine(10 + 5);

4. Bir şey ters giderse

Hata mesajını okumak, kod yazmanın doğal bir parçasıdır. Mesajın hangi aşamaya ait olduğuna bakarak başla.

Bilgini kontrol et

Üç soruyu da yanıtla. Ardından cevapları kontrol ederek dersi tamamlayabilirsin.

1. Bilgiye bir ad ver

Bir oyundaki puanı düşün. Oyuncu ilerledikçe puan değişir ve uygulamanın bu sayıyı saklaması gerekir. Değişken, program içinde bir değeri adıyla kullanmanı sağlar.

int puan = 10;

int

Verinin türü: bu değişkende tam sayı saklayacağız.

puan

Değişkenin adı: değere bu adla ulaşacağız.

= 10

Başlangıç değerini atar. Bu örnekte = işareti değer atamak için kullanılır.

;

Tanımlama komutunu bitirir.

Ad seçerken ne sakladığını anlatan sözcükler kullan: puan, kullaniciAdi ve dersAcik gibi. Bu derste adları küçük harfle başlatıp birden fazla sözcükte sonraki sözcüğün ilk harfini büyüteceğiz.

2. Saklayacağın bilgiye uygun tür seç

Metin ile sayının anlamı farklıdır. Tür, hangi değeri saklayabileceğini ve bu değerle hangi işlemleri yapabileceğini belirler. İlk adımda bu dört türü tanıyalım:

double, ondalıklı sayıları yaklaşık temsil edebilir. Sayısal hassasiyet gerektiren konuları ilerleyen derslerde ayrıca ele alacağız.

3. Değerleri sakla ve göster

Önceki derste oluşturduğun konsol projesinin Program.cs dosyasında aşağıdaki örneği deneyebilirsin. Dosyayı kaydettikten sonra proje klasöründe dotnet run komutunu kullan.

string kullaniciAdi = "Deniz";
int puan = 10;
double sicaklik = 21.5;
bool dersAcik = true;

Console.WriteLine(kullaniciAdi);
Console.WriteLine(puan);
Console.WriteLine(sicaklik);
Console.WriteLine(dersAcik);

Üstteki satırlarda değerleri sakladık. Alttaki satırlarda değişken adlarını kullanarak bu değerleri konsola yazdırdık.

Değeri değiştirmek

Aşağıdaki ayrı örnekte puan zaten tanımlı olduğu için ikinci satırda yeniden int yazmayız. Sağ taraftaki işlem yapılır, çıkan değer değişkene atanır.

int puan = 10;
puan = puan + 5;
Console.WriteLine(puan);

Metin ile sayı aynı değildir

Console.WriteLine(5 + 3);
Console.WriteLine("5" + "3");

İlk satır sayıları toplar. İkinci satır iki metni birleştirir. Tırnak içindeki "5", bu örnekte sayı değil metindir.

4. Türü sen seç

Her satır için bu derste kullandığımız uygun türü seç. Bu eşleştirme alıştırması sayfanın içinde çalışır; C# kodu derlemez.

string ad = "Deniz";
int tamamlananDers = 3;
bool devamEdiyorum = true;

Console.WriteLine(ad);
Console.WriteLine(tamamlananDers);
Console.WriteLine(devamEdiyorum);

Bilgini kontrol et

Üç soruyu yanıtla; cevaplarını kontrol ederek dersi tamamlayabilirsin.

1. if / else ile karar ver

Bir alıştırmada geçme puanının 50 olduğunu düşün. Puan 50 veya üzerindeyse “Geçtin”, daha düşükse “Tekrar dene” mesajını göstermek istiyoruz.

int puan = 70;

if (puan >= 50)
{
    Console.WriteLine("Geçtin");
}
else
{
    Console.WriteLine("Tekrar dene");
}

puan >= 50 bir karşılaştırmadır. Puan 70 olduğu için sonuç true olur ve if bloğu çalışır. Koşul false olsaydı else bloğu çalışırdı. Bu if/else yapısında iki bloktan yalnızca biri seçilir.

if (koşul)

Parantez içindeki koşulu değerlendirir. Sonuç doğruysa kendi bloğunu çalıştırır.

else

Önceki if koşulu yanlış olduğunda çalışacak alternatiftir.

{ ... }

Süslü parantezler, aynı koşula bağlı komutları bir blokta toplar.

2. Puanı sen seç

Puanı değiştirerek aynı kuralın sonucunu incele. Bu alan, yukarıdaki karar kuralının etkileşimli gösterimidir; serbest C# kodu çalıştırmaz.

Sonucu görmeden önce hangi bloğun çalışacağını tahmin et. Sonra örnekteki puanı değiştirerek aynı denemeyi kendi konsol uygulamanda yapabilirsin.

3. for ile aynı işi tekrarla

Birden üçe kadar sayıları alt alta yazdırmak istiyoruz. Her sayı için ayrı komut yazmak yerine bir döngü kullanabiliriz.

for (int i = 1; i <= 3; i++)
{
    Console.WriteLine(i);
}

int i = 1

Başlangıç: sayaç bir kez oluşturulur ve 1 değerini alır.

i <= 3

Koşul: her tekrardan önce kontrol edilir. Doğruysa döngü gövdesi çalışır.

i++

Artırma: gövde çalıştıktan sonra sayacı 1 artırır.

Sayaç sırasıyla 1, 2 ve 3 olduğunda sayı yazdırılır. Ardından sayaç 4 olur; 4 <= 3 yanlış olduğu için döngü biter. Bu örnekte gövde üç kez çalışır.

4. Bir işlemi metotla yeniden kullan

İki sayıyı toplama işlemine bir ad verelim: Topla. Metot, aldığı değerlerle bir işi yapan kod bloğudur. Aynı işlemi farklı sayılarla çağırabiliriz.

Aşağıdaki örnekte Program.cs dosyasının tam içeriğini değiştiriyoruz. Önceki kısa örneklerin aksine, başlangıç noktası olan Main metodunu ve onu içeren Program sınıfını da açıkça gösteriyoruz. Eski komutları bu yapının yanına ekleme.

using System;

class Program
{
    static void Main()
    {
        int sonuc = Topla(2, 3);
        Console.WriteLine(sonuc);
    }

    static int Topla(int ilkSayi, int ikinciSayi)
    {
        return ilkSayi + ikinciSayi;
    }
}

Topla(2, 3)

Metot çağrısıdır. Gönderilen 2 ve 3 değerlerine argüman denir.

int ilkSayi, int ikinciSayi

Parametrelerdir. Bu çağrıda sırasıyla 2 ve 3 değerlerini alırlar.

static int Topla(...)

Bu örnekte nesne oluşturmadan çağırdığımız, int sonuç döndüren metodu tanımlar. Sınıf ve static ayrıntılarını ilerleyen konularda açacağız.

return ilkSayi + ikinciSayi;

Toplamı çağıran yere döndürür. Örnekte sonuç 5 olur ve sonuc değişkenine atanır.

Console.WriteLine(sonuc) döndürülen değeri ekrana yazar. return tek başına ekrana yazdırmaz. Topla(4, 6) çağrısı aynı gövdeyi bu kez farklı değerlerle kullanıp 10 döndürür.

Üç küçük değişiklik yap

Bilgini kontrol et

Her soruda ilgili örneğin sonucunu düşün. Üç soruyu yanıtladıktan sonra açıklamaları inceleyebilirsin.

1. Önce kuralları belirle

Bu alıştırmada tam olarak üç not kullanılacak. Her not 0 ile 100 arasında bir tam sayı olmalı. Üçünün ortalaması 50 veya üzerindeyse “Geçtin”, altındaysa “Tekrar dene” gösterilecek. Bunlar bu eğitim örneğinin kurallarıdır.

Geçersiz girişte uygulama aynı notu yeniden ister. Daha önce kabul edilen notlar korunur; üç geçerli not tamamlanınca ortalama hesaplanır.

2. Notları sırayla gir, akışı incele

Bir not girip kaydet. Hatalı giriş yaparsan aynı sıra numarasında kalırsın; kabul edilen notlar korunur. Bu alan projenin kurallarını tarayıcıda gösterir, C# kodunu derlemez.

Üç geçerli not tamamlandığında ortalama en fazla iki ondalıkla gösterilir. Geçme kararı, yuvarlatılmış görüntüye göre değil, hesaplanan ortalamaya göre verilir. Konsolunda bölge ayarına göre nokta veya virgül görebilirsin.

3. Projeyi kendi bilgisayarında kur

İkinci dersteki gibi .NET SDK kurulu olmalı. Çalışma klasöründeki terminalde şu komutları sırayla kullan. Aynı adlı bir klasörün varsa yeni bir ad seç.

dotnet new console --name NotOrtalamasi --output NotOrtalamasi
cd NotOrtalamasi

Aşağıdaki kod, Program.cs dosyasının tamamıdır. Dosyayı indirip proje klasöründeki şablon Program.cs yerine koyabilir veya kodu kopyalayıp dosyanın içeriğini değiştirebilirsin. İndirme başlamazsa kod kartındaki Kopyala düğmesini kullan.

using System;

class Program
{
    static void Main()
    {
        int toplam = 0;

        for (int i = 1; i <= 3; i++)
        {
            if (!TryNotOku(i, out int notDegeri))
            {
                Console.WriteLine("Giriş sonlandı. Ortalama hesaplanmadı.");
                return;
            }

            toplam = toplam + notDegeri;
        }

        double ortalama = toplam / 3.0;
        Console.WriteLine("Ortalama: " + ortalama.ToString("0.##"));
        Console.WriteLine(DurumMesaji(ortalama));
    }

    static bool TryNotOku(int sira, out int notDegeri)
    {
        notDegeri = 0;

        while (true)
        {
            Console.Write(sira + ". notu gir (0-100): ");
            string? giris = Console.ReadLine();

            if (giris == null)
            {
                return false;
            }

            if (int.TryParse(giris, out notDegeri)
                && notDegeri >= 0 && notDegeri <= 100)
            {
                return true;
            }

            Console.WriteLine("Geçersiz not. Aynı notu 0-100 arasında tam sayı olarak tekrar gir.");
        }
    }

    static string DurumMesaji(double ortalama)
    {
        if (ortalama >= 50)
        {
            return "Sonuç: Geçtin";
        }

        return "Sonuç: Tekrar dene";
    }
}

Dosyayı kaydettikten sonra NotOrtalamasi klasöründe dotnet run yaz. Program her notu istediğinde sayıyı yazıp Enter'a bas.

4. Tekrar deneme nasıl çalışıyor?

int toplam = 0;

Toplam sıfırdan başlar. Yalnızca kabul edilmiş notlar bu toplama eklenir.

for (int i = 1; i <= 3; i++)

Dış döngü üç geçerli notu yönetir. TryNotOku bitmeden sıradaki nota geçilmez.

TryNotOku(i, out int notDegeri)

Notun okunması ayrı bir metottadır. Başarılı olduğunda true döner; kabul edilen sayı out parametresiyle Main'e verilir.

while (true)

İç döngü aynı notu yeniden sorar. Geçersiz girişte gövdenin sonuna ulaşılır ve bir sonraki tekrar başlar.

int.TryParse(giris, out notDegeri)

Metni tam sayıya dönüştürmeyi dener. Başarılıysa sayı notDegeri içine konur. Harfli veya ondalıklı metin bu örnekte kabul edilmez.

&& notDegeri >= 0 && notDegeri <= 100

&&, “ve” demektir. Dönüştürme başarılı olmalı ve sayı iki sınırın arasında kalmalıdır. Bütün koşullar doğruysa return true ile metottan çıkılır.

string? giris / giris == null

ReadLine, okunacak satır kalmadığında null dönebilir. string? bu olasılığı belirtir. Giriş akışı biterse TryNotOku false döndürür; Main açıklayıcı mesajla sona erer. Boş satır null değildir; hatalı not olarak yeniden sorulur.

toplam = toplam + notDegeri;

Geçerli bir not alındıktan sonra toplam güncellenir. 40 kabul edilip ardından abc yazılırsa toplam 40 kalır; aynı not için 50 kabul edilince toplam 90 olur.

double ortalama = toplam / 3.0;

Üç geçerli nottan sonra ondalıklı bölme yapılır. Toplam 149 ise sonuç yaklaşık 49,67 olur.

ortalama.ToString("0.##")

Görüntü en fazla iki ondalıkla biçimlendirilir; hesaplanan değer değişmez. DurumMesaji metodu gerçek ortalamaya göre sonuç metnini döndürür.

5. Sadece çalışan durumu deneme

Bilgini kontrol et

Projeyi tamamlamadan önce üç kararın nedenini açıklayabildiğinden emin ol.

1. Bilgileri bir araya getir

Önceki projede üç notu ayrı değişkenlerle tuttuk. Öğrenci sayısı arttığında adların ve notların kime ait olduğunu düzenli tutmak gerekir. Ogrenci sınıfı, bir öğrencide bulunacak bilgileri ve yapılabilecek işlemi tanımlar.

Bu ders nesne yönelimli programlamanın ilk adımıdır. Kalıtım ve çok biçimlilik sonraki konulardır; burada sınıf, özellik ve nesne üzerinden metot çağırmaya odaklanıyoruz.

2. İki öğrenci, tek sınıf

Aşağıdaki örnek Program.cs dosyasının tamamıdır. İki öğrenciyi ayrı ayrı oluşturur; ortalamaları 50 ve 90 olur.

using System;

class Ogrenci
{
    public string Ad { get; set; } = "";
    public int Not1 { get; set; }
    public int Not2 { get; set; }
    public int Not3 { get; set; }

    public double OrtalamaHesapla()
    {
        return (Not1 + Not2 + Not3) / 3.0;
    }
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        Ogrenci deniz = new Ogrenci
        {
            Ad = "Deniz", Not1 = 40, Not2 = 50, Not3 = 60
        };
        Ogrenci ece = new Ogrenci
        {
            Ad = "Ece", Not1 = 80, Not2 = 90, Not3 = 100
        };

        Console.WriteLine(deniz.Ad + ": " + deniz.OrtalamaHesapla());
        Console.WriteLine(ece.Ad + ": " + ece.OrtalamaHesapla());
    }
}

3. Özellik ve metot ne yapıyor?

public string Ad { get; set; } = "";

Ad metin türünde bir özelliktir. get değeri okumaya, set değiştirmeye izin verir. Başlangıç değeri boş metindir. public sayesinde Program sınıfından erişebiliriz.

public int Not1 { get; set; }

Her öğrenci nesnesinin Not1, Not2 ve Not3 değerleri vardır. Bu basit özellikler 0–100 kontrolü yapmaz; örnekte geçerli notları kendimiz veriyoruz. Kullanıcıdan not alınırken önceki projedeki giriş doğrulaması yine gerekir.

new Ogrenci { Ad = "Deniz", ... }

Yeni bir nesne oluşturulur; süslü parantezler içinde özelliklerine ilk değerleri atanır. Bu yazıma nesne başlatıcısı denir. deniz değişkeni oluşturulan nesneye başvurur.

deniz.OrtalamaHesapla()

Metot, çağrıldığı nesnenin notlarını kullanır. Burada 40 + 50 + 60 toplamını 3.0'a böler. ece üzerinden çağrıldığında Ece'nin notlarını kullanır. Bu nedenle metot static değildir.

static void Main()

Programın giriş noktasıdır. Burada nesneleri oluşturup onların metotlarını çağırırız. Main içindeki static ile nesneye ait OrtalamaHesapla metodunun farklı görevlerini ayır.

4. Kodu değiştir, sonucu gözle

Bilgini kontrol et

1. Bir sınıftaki öğrencileri listede tut

Önceki dersteki Ogrenci sınıfını kullanmaya devam ediyoruz. List<Ogrenci>, öğrenci nesnelerine başvurular tutan bir koleksiyondur. Açılı parantez içindeki tür, listeye hangi türde eleman ekleyeceğimizi belirtir. Bu örnekte yalnızca Ogrenci nesneleri ekliyoruz.

2. Üç öğrenciyi birlikte işle

Bu, Program.cs dosyasının tamamıdır. Önceki sınıf tanımı da içindedir; önceki dosyanın altına eklemek yerine ayrı bir konsol projesinde veya Kod Laboratuvarında çalıştır.

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Linq;

class Ogrenci
{
    public string Ad { get; set; } = "";
    public int Not1 { get; set; }
    public int Not2 { get; set; }
    public int Not3 { get; set; }

    public double OrtalamaHesapla()
    {
        return (Not1 + Not2 + Not3) / 3.0;
    }
}

class Program
{
    static void Main()
    {
        List<Ogrenci> ogrenciler = new List<Ogrenci>();
        ogrenciler.Add(new Ogrenci { Ad = "Deniz", Not1 = 40, Not2 = 50, Not3 = 60 });
        ogrenciler.Add(new Ogrenci { Ad = "Ece", Not1 = 80, Not2 = 90, Not3 = 100 });
        ogrenciler.Add(new Ogrenci { Ad = "Can", Not1 = 30, Not2 = 40, Not3 = 50 });

        Console.WriteLine("Öğrenci sayısı: " + ogrenciler.Count);
        if (ogrenciler.Count == 0)
        {
            Console.WriteLine("Henüz öğrenci yok.");
            return;
        }

        foreach (Ogrenci ogrenci in ogrenciler)
        {
            Console.WriteLine(ogrenci.Ad + ": " + ogrenci.OrtalamaHesapla());
        }

        double sinifOrtalamasi = ogrenciler.Average(o => o.OrtalamaHesapla());
        Console.WriteLine("Sınıf ortalaması: " + sinifOrtalamasi.ToString("0.##"));

        var gecenler = ogrenciler.Where(o => o.OrtalamaHesapla() >= 50).ToList();
        Console.WriteLine("Geçen sayısı: " + gecenler.Count);
        foreach (Ogrenci ogrenci in gecenler)
        {
            Console.WriteLine("Geçti: " + ogrenci.Ad);
        }
    }
}

3. LINQ ile hesapla ve filtrele

using System.Collections.Generic; List türünü; using System.Linq; ise bu dersteki LINQ metotlarını kullanabilmemizi sağlar.

Average(o => o.OrtalamaHesapla())

Her öğrencinin ortalamasını alır; bu sayıların ortalamasını hesaplar. Örneğimizde (50 + 90 + 40) / 3 = 60 olur. Her öğrencinin üç notu ve eşit ağırlığı olduğu için bu hesabı kullanıyoruz.

o => o.OrtalamaHesapla() >= 50

Bu bir lambda ifadesidir. o, sıradaki öğrenciyi temsil eder. Sağ taraf, o öğrencinin geçme koşulunu sağlayıp sağlamadığını söyler. o adını örneğin ogrenci olarak değiştirebilirsin; iki yerde de aynı adı kullan.

Where(...).ToList()

Where koşulu sağlayan öğrencileri seçer; kaynak listeden kimseyi silmez. Where sorgusu tek başına dolaşılana kadar çalışmaz. Buradaki ToList, sorguyu o anda çalıştırır ve seçilen öğrenciler için yeni bir liste oluşturur.

var gecenler

var, derleyicinin sağ taraftan türü belirlemesini sağlar. ToList sonucundan dolayı burada tür List<Ogrenci> olur; değişken türsüz değildir.

ToList, öğrencilerin kendilerini kopyalamaz; aynı öğrenci nesnelerine başvuran yeni bir liste oluşturur. Kaynak liste üç kişilik kalır. Örnekte notlara 0–100 kontrolü eklemiyoruz; kullanıcı girdisi alınırsa önceki projenin doğrulama kuralları yine uygulanmalıdır.

4. Sonucu tahmin et, sonra çalıştır

Bilgini kontrol et

1. Listedeki adları dosyaya taşı

Önceki derste listeyi program çalışırken kullandık. Bu kez List<string> içinde öğrenci adları tutuyoruz. Her ad, metin dosyasında bir satır olacak. System.IO ad alanındaki File sınıfı okuma ve yazma işlemlerini sağlar.

File.WriteAllLines(dosyaYolu, ogrenciAdlari)

Adları dosyaya yazar ve dosyayı kapatır. Aynı dosya zaten varsa eski içeriğin yerini yeni satırlar alır. Kendi bilgisayarında denemek için örneğe özel dosya adını kullan.

File.ReadAllLines(dosyaYolu).ToList()

Dosyanın bütün satırlarını bir metin dizisi olarak okur; ToList sonucu List<string> haline getirir. Ardından Count ve foreach ile önceki dersteki gibi çalışabiliriz.

pixcellcoder-adlar-ornek.txt

Bu göreli yol programın çalışma klasörünü kullanır. Kendi .NET projen üzerinde çalıştırdığında dosyayı o klasörde bulabilirsin.

2. Yaz, geri oku ve sonucu göster

Aşağıdaki kod, Program.cs dosyasının tamamıdır. İlk işlem örnek dosyanın içeriğini üç adla yazar; ikinci işlem bu dosyayı okuyup adları konsola çıkarır.

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.IO;
using System.Linq;

class Program
{
    static void Main()
    {
        string dosyaYolu = "pixcellcoder-adlar-ornek.txt";
        List<string> ogrenciAdlari = new List<string>
        {
            "Deniz", "Ece", "Can"
        };

        try
        {
            File.WriteAllLines(dosyaYolu, ogrenciAdlari);
            Console.WriteLine("Adlar dosyaya yazıldı.");

            List<string> okunanAdlar = File.ReadAllLines(dosyaYolu).ToList();
            Console.WriteLine("Okunan öğrenci sayısı: " + okunanAdlar.Count);

            foreach (string ad in okunanAdlar)
            {
                Console.WriteLine("Öğrenci: " + ad);
            }
        }
        catch (FileNotFoundException)
        {
            Console.WriteLine("Dosya bulunamadı. Adını ve konumunu kontrol et.");
        }
        catch (UnauthorizedAccessException)
        {
            Console.WriteLine("Bu dosya konumuna erişim izni yok.");
        }
        catch (IOException)
        {
            Console.WriteLine("Dosya işlemi tamamlanamadı. Konumu kontrol et.");
        }

        Console.WriteLine("Dosya örneği sona erdi.");
    }
}

3. try/catch ile dosya hatasını karşıla

Bir dosya silinmiş olabilir veya yazmak istediğin konuma erişim izni bulunmayabilir. try içine dosya işlemlerini, catch bloklarına bu sorunlara verilecek yanıtları koyuyoruz.

try

İşlemler sırayla yürür. Bu blokta bir istisna oluşursa try içindeki kalan satırlar atlanır ve eşleşen catch aranır. Bu yüzden yazma başarısız olursa okuma aşamasına geçilmez.

catch (FileNotFoundException)

Bulunamayan bir dosyayı açma girişimini karşılar. Örneğin yalnızca okuma satırına farklı, bulunmayan bir dosya adı yazarsan bu mesajı görürsün.

catch (UnauthorizedAccessException)

Erişim izniyle ilgili dosya sorunları için ayrı bir mesaj gösterir. Kullanıcıya konumu ve izinleri kontrol etmesi gerektiğini anlatırız.

catch (IOException)

Diğer giriş/çıkış hatalarını karşılar. FileNotFoundException bu türden türediği için özel FileNotFoundException bloğunu önce, daha genel IOException bloğunu sonra yazıyoruz.

Bir hata için ilk eşleşen catch bloğu çalışır. Bu örnekte yakalanan bir dosya hatasından sonra ortak son satıra geçilir ve “Dosya örneği sona erdi.” yazılır. Bu mesaj, işlemin mutlaka başarılı olduğu anlamına gelmez; üstteki mesajlar sonucu açıklar.

4. Başarılı ve hatalı durumu dene

Bilgini kontrol et

1. Öğrenciyi bir satır olarak düşün

Önceki derslerde öğrencileri C# nesnelerinde, listelerde ve metin satırlarında tuttuk. Bu derste bir öğrenci tablosu oluşturuyoruz. Her satır bir öğrenciyi, sütunlar da o öğrencinin kimliğini, adını ve ortalamasını temsil eder.

Id INTEGER PRIMARY KEY her öğrenciyi benzersiz bir tam sayı kimliğiyle tanımlar. Aynı Id değerini iki farklı satıra veremeyiz. Ad TEXT NOT NULL ad alanında NULL bulunmasını engeller. CHECK kuralı ortalamayı 0–100 aralığında tutar.

2. Tabloyu oluştur ve sorgula

Aşağıdaki düzenlenebilir alanda tam SQL örneği var. Birinci SELECT geçenleri listeler; ikinci SELECT tüm sınıfın özetini verir. Düzenlediğin SQL dosyasını indirip bilgisayarındaki SQLite ile çalıştırabilirsin.

Bu sayfa SQL düzenlemelerini kaydetmez. SQL dosyasını bilgisayarında çalıştırmak için indirebilirsin. Başlangıç örneğine dönmek için aşağıdaki düğmeyi kullanabilirsin.

Başlangıç örneğinin ikinci sorgusu: OgrenciSayisi = 3, SinifOrtalamasi = 60. SQLite çıktısında sayıların ondalıklı gösterimini görebilirsin.

3. SQL dosyasını bilgisayarında çalıştır

1. SQLite'ın resmî komut satırı kılavuzunu aç ↗
2. SQLite komut satırı aracı kurulu bilgisayarında, indirdiğin ders9.sql dosyasının bulunduğu klasörde terminali aç.
3. sqlite3 komutunu başlat. SQLite isteminde .read ders9.sql yaz.
4. Sonuçları incele; SQLite'tan çıkmak için .quit yaz.

Örnek TEMP tabloyu mevcut SQLite bağlantısında oluşturur. Yeniden baştan denemek için SQLite'tan çıkıp yeni bir oturum başlatabilir, dosyayı tekrar okuyabilirsin.

4. Sorgunun parçalarını ayır

CREATE TEMP TABLE ve INSERT INTO

İlk komut tablonun sütunlarını ve kurallarını tanımlar. INSERT komutu üç öğrenci satırını ekler. Metinleri tek tırnak içinde yazarız: 'Deniz'. Noktalı virgül bir komutun bittiğini gösterir.

SELECT Id, Ad, Ortalama FROM Ders9_Ogrenciler

Hangi sütunları, hangi tablodan istediğimizi belirtiriz. SELECT sonuçları okur; bu örnekteki sorgu öğrenci kayıtlarını değiştirmez.

WHERE Ortalama >= 50

Koşulu sağlayan satırları sonuçta gösterir. Can sonuçta görünmese de tabloda kalır. Önceki dersteki LINQ filtrelemesinin benzerini burada SQL ile yapıyoruz.

ORDER BY Ortalama DESC, Id ASC

Önce ortalamayı büyükten küçüğe sıralar. Ortalamalar eşitse Id küçükten büyüğe kullanılır. DESC azalan, ASC artan sıralamadır.

COUNT(*) ve AVG(Ortalama)

COUNT(*) satır sayısını, AVG sayısal ortalamaların ortalamasını verir. İkinci SELECT içinde WHERE olmadığı için üç öğrenci de bu hesaba katılır. ROUND(..., 2) sonucu iki ondalık basamağa yuvarlar; AS sonuç sütununa ad verir.

5. Sorguyu değiştirerek öğren

Bilgini kontrol et